Blind proeven zonder dat het een examen wordt

Er is een proef uit 2001 aan de universiteit van Bordeaux die je op een avond kunt navertellen, en die daarna de hele avond doorwerkt.

Vierenvijftig studenten oenologie kregen twee glazen voorgezet, een wit en een rood. Ze schreven op wat ze roken en proefden. Bij het rode glas noemden ze dingen die je bij rood noemt, rijp rood fruit en dat soort woorden. Het was dezelfde wijn in allebei de glazen. Het ene glas was alleen rood gekleurd met een kleurstof die zelf niets smaakt en niets ruikt.

Dat is geen grap over studenten. Het zijn mensen die ervoor leren. Wat de proef laat zien is dat je ogen al een antwoord hebben gegeven voordat je neus aan de beurt is, en dat je neus zich daar dan naar voegt.

Dezelfde onderzoeker deed het nog een keer met etiketten. Eenzelfde middenklasse bordeaux ging in twee flessen, de ene met een etiket van een grand cru en de andere met een etiket van tafelwijn. De grand cru kreeg woorden als houtrijping, complex en rond. De tafelwijn kreeg kort, licht en niet in orde. Dezelfde wijn.

Er is meer van dat soort werk. Een reeks proeven in Texas gaf mensen drie wijnen met Frankrijk, Californie en Texas op het etiket. Bijna iedereen zette de Franse bovenaan. Alle drie de glazen kwamen uit dezelfde Texaanse fles. En bij een Amerikaanse wijnkeuring bleken juryleden hetzelfde monster drie keer anders te beoordelen als het drie keer langskwam.

Wat je daar op een avond mee doet is niet streng worden. Het punt is niet dat niemand iets kan proeven, en al helemaal niet dat je vrienden iets moet bewijzen. Het punt is dat het pas echt leuk wordt als het etiket even van tafel is.

Zo doe je het zonder dat het een examen wordt. Doe de flessen in een sok of wikkel ze in aluminiumfolie en schenk zelf niet mee met de laatste ronde, dan weet jij het ook niet. Laat niemand raden welke wijn het is, want dat kan bijna niemand en het is geen leuke vraag. Vraag in plaats daarvan welke van de twee ze liever nog een keer zouden schenken. Dat is een vraag waar iedereen een eerlijk antwoord op heeft.

En haal het etiket er pas aan het eind bij. Dan hoor je mensen zichzelf corrigeren, en dat is het aardigste moment van de avond. Niet omdat ze het mis hadden, maar omdat ze het ineens zien gebeuren.

Waar dit vandaan komt. De proef met de kleurstof is van Morrot, Brochet en Dubourdieu uit 2001 en telde vierenvijftig studenten oenologie. Die proef, de twee etiketten, de reeks uit Texas en de juryleden die zichzelf tegenspraken staan met hun verwijzingen in het overzicht van blind wine tasting op en.wikipedia.org/wiki/Blind_wine_tasting. De getallen rond de etikettenproef lopen tussen bronnen uiteen en staan hier daarom zonder aantal.